ketoza krów
fot. Fotolia

Ketoza krów jest groźną chorobą metaboliczną bydła, która dotyka zwierzęta będące w najwyższym okresie mleczności. Zazwyczaj pojawia się u krów w okresie poporodowym (do około 2 miesięcy po porodzie) i wynika z ujemnego bilansu energetycznego organizmu zwierząt.

Ketoza krów jest chorobą, która jest zazwyczaj ściśle związana z błędami żywieniowymi. Podstawową przyczyną występowania choroby są nieodpowiednio dobrane dawki żywnościowe pod względem składników pokarmowych do cyklu produkcyjnego, w jakim znajdują się zwierzęta.

Innego żywienia wymagają bowiem zwierzęta w okresie zasuszania, a innego w okresie udojowym. Okres zasuszania jest dla krów momentem odpowiedniego przygotowania organizmu do wzmożonego wysiłku podczas porodu i laktacji. Aby organizm zwierząt miał odpowiednią ilość czasu na regenerację, okres zasuszenia powinien wynosić 6-8 tygodni.

Zasuszanie krów wiąże się z zaprzestaniem dojenia, które może odbywać się na dwa sposoby. Pierwszy to polega na przerwaniu tego procesu z dnia na dzień. Drugi – coraz częściej praktykowany przez hodowców polega na stopniowym zmniejszaniu częstotliwości doju, aż do całkowitego przerwania.

Wraz z przejściem do fazy zasuszania zmniejsza się także zapotrzebowanie energetyczne krów. Zwierzęta nie powinny pobierać wówczas pasz mlekopędnych, do których zaliczane są między innymi świeże zielonki, takie jak lucerna, które powinny zostać zastąpione przez pasze suche.

W końcowym etapie ciąży, zapotrzebowanie energetyczne krów ponownie wzrasta. W związku z rozpoczęciem produkcji siary, krowy potrzebują większej ilości energii. Jednocześnie spada apetyt zwierząt i pobieranie paszy, które zmniejsza się o około 30-35%. Wówczas konieczne jest zwiększenie koncentracji energii w dawce pokarmowej poprzez zwiększanie udziału paszy treściwej.

Ketoza najczęściej pojawia się w momencie, kiedy zwierzęta po porodzie otrzymują źle zbilansowaną paszę, która zawiera zbyt dużo białka, a za mało energii. Krowy zużywają wówczas do produkcji mleka więcej węglowodanów niż są w stanie pobrać z paszy. Brak dostępu do cukrów prostych sprawia, że organizm zwierzęcia zaczyna pozyskiwać je z procesu rozpadu tłuszczów. Jednocześnie wzrasta stężenie wolnych tłuszczowych we krwi, z których część trafia do wątroby, zostając przekształconym w ciała ketonowe.

Równie częstym błędem jest zadawanie pasz o niskiej jakości – zepsutych lub zagrzybionych, co negatywnie odbija się na zdrowiu zwierząt.

Chociaż ketoza krów wynika przede wszystkim z błędów żywieniowych, istnieją także inne przyczyny pojawienia się choroby. W związku z rozdzielnością czynników wywołujących chorobę, występuje:

– ketoza pierwotna, która wynika z ujemnego bilansu energetycznego po wycieleniu i błędów żywieniowych podczas zasuszania krów.

– ketoza wtórna, która jest skutkiem przebytych wcześniej chorób takich jak kulawizny, mastitis, urazowe zapalenie czepca, czy przemieszczenie trawieńca.

W hodowli bydła mlecznego bardzo istotne jest monitorowanie stada w celu jak najszybszego wykrycia objawów chorobowych. Pierwszymi sygnałami, które powinny wzbudzić czujność hodowcy jest brak apetytu i obniżenie mleczności. Zwierzęta stają się osowiałe – widoczne są oznaki odwodnienia, spadek masy ciała, zaparcia, suchy, twardy i pokryty śluzem kał. W mleku krów zmagających się z ketozą pojawia się większa ilość tłuszczu, przy jednoczesnym obniżeniu poziomu białka.

Wraz z rozwojem ketozy krów, zauważalne są objawy nerwowe takie jak ryczenie, problemy z chodem, czy lizanie przedmiotów znajdujących się w zasięgu krowy. Mogą pojawiać się także problemy z odejściem łożyska, posocznica i zapalenie wymienia.

Ze względu na stopień nasilenia objawów chorobowych, występuje:

– ketoza kliniczna, w przypadku której widoczne są ogólne objawy chorobowe.

– ketoza podkliniczna, w przypadku której choroba przebiega praktycznie bezobjawowo, przynosząc duże straty produkcyjne w związku z brakiem możliwości postawienia konkretnej diagnozy. Ketoza podkliniczna może z biegiem czasu doprowadzić do i przemieszczeń trawieńca, zaburzeń płodności i zapaleń macicy.

Podstawowymi krokami jakie należy podjąć po zdiagnozowaniu ketozy krów jest unormowanie stężenia glukozy we krwi i obniżenie poziomu ciał ketonowych. Aby to zrobić, konieczne jest przywróceniu prawidłowego metabolizmu energii.

Leczenie może odbywać się poprzez terapię doustną lub/i kroplówkowe wlewy dożylne. Stosowane są także sterydowe zastrzyki domięśniowe. Zwierzętom podaje się glukozę, witaminy, glikokortykoidy, a w przypadku występowania objawów nerwowych także leki uspokajające.

Proces leczenia wspomagającego może zostać przerwany w momencie, kiedy krowa zaczyna prawidłowo pobierać paszę. Poprawa apetytu zwierząt może być stymulowana poprzez dodawanie drożdży do dawek żywieniowych. Ważne jest, aby po przebytym leczeniu, zwierzęta otrzymywały odpowiednio zbilansowane pasze.

Ketoza jest chorobą, która może spowodować spore straty ekonomiczne, dlatego profilaktyka powinna polegać na odpowiednim zarządzaniu stadem. Ważne jest, aby dieta zwierząt była ściśle dopasowana do cyklu produkcyjnego, w którym się znajdują. 

Wszelkie zmiany w składzie dawki pokarmowej powinny odbywać się tak, aby zminimalizować możliwość wystąpienia niedoborów żywieniowych. Zmiana paszy powinna odbywać się również w sposób stopniowy, ponieważ zbyt radykalne działania mogą doprowadzić do wystąpienia zaburzeń flory bakteryjnej żwacza, a co za tym idzie do kwasicy żwaczowej. Istotne jest także podawanie krowom odpowiedniej jakościowo paszy.

Moja Rola