Ptasia grypa u drobiu – źródło zakażenia, objawy i zapobieganie
fot. Fotolia

Ptasia grypa (AI – Avian influenza) zaliczana jest do jednych z najgroźniejszych chorób drobiu i widnieje na liście Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt – OIE jako niezwykle zakaźna i zaraźliwa choroba wirusowa, która może doprowadzić do 100% śmiertelności w stadzie drobiu.

Grypa ptaków po raz pierwszy została zidentyfikowana w 1997 roku na terytorium Hongkongu. Prawdopodobną przyczyną powstania wirusa była ewolucja nisko patogennych wirusów (Low Pathogenic Avian Influenza – LPAI) na fermach drobiu na skutek nieodpowiednich warunków bytowych i nadmiernego zagęszczenia zwierząt. Pierwsza epidemia grypy ptaków na skalę światową pojawiła się z kolei w 2003 roku, kiedy wirus rozprzestrzenił się na terenie innych państw azjatyckich, co doprowadziło do likwidacji ponad 100 mln sztuk drobiu. W Polsce wirus po raz pierwszy pojawił się w roku 2004.

Okres jesienno-zimowy to moment, kiedy częstotliwość występowania ognisk ptasiej grypy jest największa. Potwierdzają to pierwsze dni 2020 roku, kiedy wirus ptasiej grypy został zidentyfikowany w Polsce na terenie województwa lubelskiego oraz wielkopolskiego, podczas gdy w pozostałych okresach roku choroba była praktycznie nieaktywna.

Często można spotkać się z teorią, że pojawiający się mróz jest w stanie skutecznie wymrozić i zniszczyć wirusy grypy ptaków. Tymczasem spadek temperatur sprawia, że przeżywalność wirusa jest wówczas zdecydowanie większa niż w innych okresach roku. Szacuje się, że w zamrożeniu wirus może przetrwać nie tylko wiele miesięcy, ale i wiele lat.

Ptasia grypa i przypadki zachorowań u drobiu

Grypa ptaków jest chorobą, która może pojawić się u wszystkich gatunków drobiu oraz u niemalże wszystkich dzikich wolno żyjących ptaków – bardzo często chorują na nią łabędzie. W zależności od gatunku, stopień wrażliwości poszczególnych gatunków na zakażenie wirusem jest zróżnicowany.

Dużą wrażliwością na zakażenie wirusem grypy ptaków i występowanie klinicznej postaci choroby charakteryzują się kury i indyki. Podobną, aczkolwiek nieco mniejszą wrażliwością charakteryzują się perliczki, przepiórki, bażanty i kuropatwy.

Dużą wrażliwość na zakażenie wszystkimi szczepami wirusa ptasiej grypy wykazują kaczki i gęsi, ale tylko niektóre bardzo zjadliwe wirusy wywołują kliniczną postać choroby. Gatunki wodne uważane są jest jednak potencjalny rezerwuar i źródło wirusa dla ptactwa domowego.

Największą odpornością w przypadku grypy ptaków charakteryzują się strusie. W tym przypadku do upadków dochodzi w przypadku 20-30% zainfekowanej populacji, a choroba objawia się przede wszystkim poprzez problemy z oddychaniem, osłabienie, biegunkę oraz nerwowość. W przypadku emu objawy kliniczne i upadki nie występują praktycznie w ogóle.

Ptasia grypa u drobiu i jej objawy 

Grypa ptaków jest chorobą, którą wywołują niektóre szczepy podtypów H5 i H7 wirusa grypy typu A (dotychczas zidentyfikowano ich około 140), a zakażenie odbywa się głównie drogą oddechową i pokarmową.

Okres inkubacji wirusa grypy ptaków może trwa zazwyczaj 3-5 dni, w zależności od gatunku drobiu, jego wieku oraz szczepu wirusa, zakażeń towarzyszących i warunków środowiskowych.

W początkowym etapie choroby, u zwierząt można zauważyć mniejszy apetyt oraz mniejsze pragnienie. Wirus ptasiej grypy atakuje także mózg ptaków, w efekcie w kolejnym etapie choroby mogą pojawić się także objawy porażenia, takie jak chwiejny chód, drgawki oraz skręt szyi, która może stać się wygięta – pojawia się wówczas tzw. „patrzenie w gwiazdy.

Ptaki stają się osowiałe, pojawia się stroszenie piór i gorączka, a mniejsza ilość pobieranej paszy w połączeniu z ogromnym osłabieniem organizmu sprawia, że u drobiu nieśnego gwałtowanie spada liczba składanych jaj. Przedłużająca się choroba sprawia, że pojawia się podskórne obrzmienie na głowie i nogach zwierząt oraz przekrwienie – głównie w gardle, tchawicy, tłuszczu w okolicy serca oraz w żołądku.

W zależności od podtypu wirusa i jego zjadliwości, powyższe objawy nie muszą występować. Zdarza się bowiem – głównie w przypadku kur i indyków, że występują nagłe przypadki śmiertelne.

Jakie jest źródło zakażenia ptasią grypą?

Jako rezerwuar i źródło wirusa grypy ptaków zalicza się dzikie ptaki, przede wszystkim gatunki wodne – łabędzie, kaczki i gęsi. Do zakażenia wirusem może dojść w momencie, kiedy drób korzysta z tych samych zbiorników wodnych i tych samych pastwisk, gdzie bytowały ptaki dzikie.

ptasia grypa u dzikiego ptactwa
fot. Fotolia

Wirus ptasiej grypy może rozprzestrzeniać się poprzez bezpośredni kontakt drobiu z wędrującymi ptakami dzikimi oraz z kałem, wydzieliną z oczu, wydzieliną z dróg oddechowych oraz z wydychanym powietrzem. Szacuje się, że jeden gram kału może zawierać nawet dziesięć milionów cząsteczek wirusa, dlatego odchody są jednym z głównych źródeł rozprzestrzeniania się choroby. Wpływa na to także wysoka przeżywalność choroby w kale ptaków, która przy temperaturze oscylującej w okolicach 20 stopni Celsjusza może wynieść około 7 dni, a przy temperaturze pięciokrotnie niższej, przeżywalność ta może być proporcjonalnie dłuższa.

Ważne jest, aby w okresach wzmożonej aktywności wirusa ptasiej grypy przestrzegać podstawowych środków bioasekuracji. Utrzymywanie drobiu z dala od siedlisk dzikiego ptactwa może okazać się niewystarczające w momencie, kiedy do gospodarstwa wprowadzona zostanie słoma lub zielonka, która zanieczyszczona jest odchodami zawierającymi wirus ptasiej grypy. Słoma powinna znajdować się pod szczelnym przykryciem lub zostać odpowiednio zdezynfekowana przez rozścieleniem jej w budynkach inwentarskich.

Należy pamiętać, że wirus ptasiej grypy może przetrwać w środowisku kurnika nawet przez okres 5 tygodniu, dlatego w przypadku podejrzenia pojawienia się choroby, konieczna jest odpowiednia dezynfekcja i zabezpieczenie pomieszczeń i wykorzystywanego w nich sprzętu. Do rozprzestrzeniania się choroby oprócz dzikich ptaków może przyczyniać się także człowiek – przede wszystkim za sprawą  zanieczyszczonego ubrania, obuwia oraz sprzętu wykorzystywanego do prac inwentarskich.

Ptasia grypa – zapobieganie i środki bioasekuracji 

Ptasia grypa jest chorobą, która może pojawić się na fermie lub w gospodarstwie zajmującym się hodowlą drobiu, nawet przy zastosowaniu najwyższych standardów bioasekuracji.

ptasia grypa środki ostrożności
fot. Fotolia

Przestrzeganie podstawowych zasad zwiększa jednak szanse na ustrzeżenie się przed pojawieniem się wirusa ptasiej grypy. Należy pamiętać aby:

  • budynki, w których znajduje się drób oraz pasza i ściółka, powinny być odpowiednio zabezpieczone, aby nie dopuścić do kontaktu z dzikimi ptakami,
  • obszary wodne (staw z wodą gaśniczą, zbiorniki retencyjne) powinny być pogrodzone siatką, aby zapobiec przedostawaniu się ptaków wodnych,
  • unikanie używania wody pochodzącej z poza gospodarstwa (woda ze zbiorników wodnych i rzek) do pojenia zwierząt i czyszczenia kurników,
  • dostęp do pomieszczeń inwentarskich powinien być ograniczony i przeznaczony wyłącznie dla pracowników i wymaganego personelu zewnętrznego (np. weterynarza)
  • stosowanie w gospodarstwie odzieży i obuwia ochronnego podczas poruszania się po kurniku,
  • wyposażenie się w środki dezynfekujące w tubach do dezynfekcji obuwia,
  • stosowanie mat dezynfekcyjnych, które powinny być usadowione w wejściach do budynków inwentarskich,
  • karmienie i pojenie drobiu wyłącznie w budynkach inwentarskich, aby nie dopuścić do kontaktu paszy z dzikim ptactwem,
  • unikanie przemieszczania zwierząt,
  • unikanie wymiany zapasów paszowych między stadami,
  • odizolowanie od innego drobiu, kaczek i gęsi,
  • wszelkie podejrzenia związane z pojawieniem się wirusa ptasiej grypy w stadzie, takie jak pojawienie się objawów choroby oraz gwałtowny wzrost śmiertelności w stadzie, muszą być zgłaszane lekarzowi weterynarii.

Likwidacja zwierząt jako metoda zwalczania ptasiej grypy

Wirus ptasiej grypy jest wirusem, który ma dużą tendencję do mutacji, w efekcie czego aktualnie nie ma skutecznej szczepionki w walce z tą chorobą.

Jedynymi skutecznymi rozwiązaniami w celu zwalczania choroby jest szybkie rozpoznanie wirusa w laboratorium, likwidacja ptaków znajdujących się w ognisku choroby, a także wprowadzenie tymczasowych restrykcji na zainfekowanym obszarze, aby nie dopuścić do dalszego rozprzestrzeniania się wirusa (zgodnie z decyzją PLW).

Pojawienie się wirusa ptasiej grypy to przede wszystkim ogromne straty ekonomiczne dla gospodarstw rolnych. Wybuch choroby wiąże się bowiem z koniecznością likwidacji całych stad drobiu.

ptasia grypa obszar zapowietrzony
fot. Fotolia

W przypadku stwierdzenia ogniska ptasiej grypy, pod nadzorem urzędowym podejmowane  są następujące działania:

  • niezwłoczne zabicie drobiu lub innych ptaków w celu uniknięcia rozprzestrzeniania się wirusa,
  • usunięcie martwego drobiu lub innych ptaków oraz jaj znajdujących się w gospodarstwie,
  • niszczenie lub odpowiednia obróbka produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, paszy oraz przedmiotów, które mogły mieć styczność z wirusem ptasiej grypy,
  • przeprowadzenie dezynfekcji i oczyszczania gospodarstwa w celu eliminacji szczepów wirusa za pomocą odpowiednich preparatów biobójczych.

Wpływ ptasiej grypy oprócz indywidualnych gospodarstw odczuwalny jest także w przypadku gospodarki narodowej. Ze względu na brak skutecznych środków walki z chorobą, wybuch epidemii wiąże się ze wstrzymaniem dostaw drobiu i produktów drobiowych z państwa, w którym doszło do zakażenia. Ograniczenia w skrajnych przypadkach dotyczą obszaru całego kraju lub stosowana jest zasada regionalizacji (dzieje się tak w przypadku Unii Europejskiej.

Źródło: www.wetgiw.gov.pl / www.piwet.pulawy.pl

Od zawsze związany z rolnictwem. Absolwent Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu na kierunku ekonomia, specjalizujący się w zakresie ekonomiki gospodarki żywnościowej.

1 KOMENTARZ