W ostatnich latach rolnictwo w krajach Unii Europejskiej, w tym w Polsce, mierzy się z coraz bardziej restrykcyjnymi regulacjami dotyczącymi bezpieczeństwa żywności, zdrowia konsumentów i ochrony środowiska. Jednym z najważniejszych obszarów objętych tymi zmianami jest stosowanie środków ochrony roślin. Komisja Europejska systematycznie analizuje dopuszczone substancje czynne i regularnie podejmuje decyzje o ograniczeniu ich stosowania bądź całkowitym wycofaniu. Dla rolników oznacza to konieczność bieżącego śledzenia nowych przepisów i modyfikowania metod ochrony upraw.
Ocena substancji czynnych i przyczyny wycofań
Każda substancja stosowana w środkach ochrony roślin przechodzi szczegółową weryfikację naukową w Europejskim Urzędzie ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Cofnięcie dopuszczenia może być związane z:
-
potwierdzonym ryzykiem dla zdrowia człowieka – np. działaniem rakotwórczym, mutagennym czy toksycznym dla układu nerwowego lub rozrodczego,
-
negatywnym wpływem na środowisko – m.in. toksycznością wobec owadów zapylających, ptaków czy organizmów wodnych,
-
brakiem pełnych danych lub pojawieniem się nowych badań, które podważają wcześniejsze ustalenia,
-
polityką unijną zmierzającą do ograniczenia stosowania pestycydów chemicznych w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i strategii Od pola do stołu.
Nie zawsze jednak oznacza to całkowity zakaz użycia danej substancji. Często wprowadzane są ograniczenia, które zawężają zakres dopuszczalnego stosowania. W takiej sytuacji wszystkie dotychczasowe preparaty muszą zostać wycofane, a producenci mogą ubiegać się o ponowne zezwolenie – już na zaktualizowanych warunkach.
Konsekwencje dla rolników
Wycofywanie substancji czynnych niesie za sobą szereg wyzwań:
-
ogranicza dostępne metody ochrony upraw, szczególnie w przypadku upraw specjalistycznych,
-
zwiększa koszty produkcji, gdy konieczne jest sięganie po droższe środki alternatywne lub wykonywanie większej liczby zabiegów,
-
wymusza adaptację do metod integrowanej ochrony roślin, stosowania biologicznych preparatów i odmian odpornych na choroby.
Lista substancji z terminami sprzedaży i stosowania
Na podstawie decyzji KE w ostatnich latach z rynku wycofano dziesiątki substancji czynnych. Poniżej kilka przykładów z ustalonymi datami końcowymi:
-
Flufenacet – sprzedaż do 10 października 2026 r., stosowanie do 10 grudnia 2026 r. (np. Bacara Trio 516 SC, Pontos),
-
Metrybuzyna – sprzedaż do 24 września 2025 r., stosowanie do 24 listopada 2025 r. (Arcade 880 EC, Sencor Liquid 600 SC),
-
Mepanipirym – do 20 maja 2025 r. (Frupica 440 SC),
-
Dimetomorf – do 20 maja 2025 r. (Orvego 525 SC, Quantum MZ 690 WG),
-
S-metolachlor – wycofany w lipcu 2024 r. (Lumax 537,5 SE, Metis 960 EC).
Pełna lista obejmuje ponad 40 substancji – zarówno herbicydy, fungicydy, jak i insektycydy.
Aktualna sytuacja w Polsce
Według Rejestru Środków Ochrony Roślin prowadzonego przez MRiRW (stan na 9 czerwca 2025 r.), na polskim rynku znajduje się 2913 zarejestrowanych preparatów. Wykorzystują one 885 różnych substancji czynnych. Największą grupę stanowią herbicydy (1240 produktów), następnie fungicydy (1013), insektycydy (289) oraz regulatory wzrostu (180).
Ministerstwo udostępnia publiczną wyszukiwarkę online, która pozwala sprawdzić dopuszczone preparaty według upraw, agrofagów, substancji czynnych czy rodzaju środka. Dzięki temu rolnicy mogą łatwiej dostosować ochronę roślin do aktualnych regulacji.
Trendy i perspektywy
Od 2018 roku wycofano w Unii Europejskiej już 43 substancje czynne. Zmiany te są bezpośrednio związane z zaostrzaniem norm bezpieczeństwa i polityką środowiskową UE. Rolnicy w Polsce, podobnie jak w innych państwach członkowskich, muszą przygotować się na coraz większą rolę alternatywnych metod ochrony – biologicznych środków ochrony roślin, integrowanych systemów upraw oraz odmian odpornych na choroby i szkodniki.
Źródło: MRiRW
