Plamistość siatkowa jęczmienia to jedna z najczęściej występujących chorób liści tej rośliny w warunkach klimatu umiarkowanego. Sprawcą jest grzyb Pyrenophora teres, który występuje w dwóch formach różniących się wyglądem objawów. Choroba rozwija się zarówno w jęczmieniu jarym, jak i ozimym, a jej obecność może prowadzić do znacznego obniżenia plonu oraz pogorszenia parametrów jakościowych ziarna. Największe straty obserwuje się w latach wilgotnych, przy umiarkowanych temperaturach i gęstych łanach.
Objawy plamistości siatkowej na różnych etapach rozwoju roślin
Pierwsze symptomy widoczne są zazwyczaj na liściach dolnych, już w fazie krzewienia. Pojawiają się drobne, brunatne plamy, które z czasem wydłużają się i łączą, tworząc charakterystyczny wzór przypominający siatkę. Tkanka liścia w miejscu porażenia żółknie, a następnie zamiera. W przypadku drugiej formy choroby plamy są bardziej owalne i wyraźnie odgraniczone, często z jaśniejszym środkiem.
W miarę postępu infekcji choroba przemieszcza się ku górnym liściom, w tym liściowi flagowemu, który ma istotny wpływ na nalewanie ziarna. Silne porażenie prowadzi do przedwczesnego zasychania liści, ograniczenia fotosyntezy i skrócenia okresu wegetacji.
Źródła infekcji i warunki sprzyjające rozwojowi choroby
Grzyb zimuje głównie na resztkach pożniwnych jęczmienia oraz na porażonym materiale siewnym. Zarodniki rozprzestrzeniają się z wiatrem i kroplami deszczu, dlatego infekcje wtórne mogą pojawiać się wielokrotnie w trakcie sezonu. Najlepsze warunki do rozwoju patogenu to temperatura w granicach 10–20°C oraz długotrwałe zwilżenie liści. Uprawa jęczmienia po jęczmieniu, brak przyorania słomy i nadmierne nawożenie azotem zwiększają presję choroby.
Znaczenie diagnostyki i monitorowania plantacji
Wczesne rozpoznanie plamistości siatkowej pozwala na podjęcie działań ograniczających jej rozwój. Regularna lustracja plantacji, zwłaszcza od fazy krzewienia do liścia flagowego, umożliwia ocenę skali porażenia. Ważne jest odróżnienie tej choroby od innych plamistości liści, ponieważ skuteczność ochrony zależy od trafnej diagnozy. Charakterystyczny, siatkowy rysunek zmian chorobowych jest najbardziej pomocnym elementem identyfikacji.
Metody agrotechniczne ograniczające występowanie plamistości siatkowej
Podstawą ochrony jest właściwa agrotechnika. Stosowanie płodozmianu z przerwą co najmniej dwóch lat w uprawie jęczmienia na tym samym polu znacząco zmniejsza ilość patogenu w środowisku. Dokładne przyoranie resztek pożniwnych ogranicza możliwość zimowania grzyba. Istotny jest także dobór odmian o podwyższonej tolerancji na choroby liści, co nie eliminuje zagrożenia całkowicie, ale zmniejsza tempo rozwoju infekcji.
Materiał siewny powinien pochodzić ze sprawdzonych źródeł i być wolny od patogenów. Zaprawianie ziarna chroni młode siewki przed wczesnymi infekcjami i stanowi pierwszy etap zabezpieczenia plantacji.
Chemiczne zwalczanie choroby i zasady jego stosowania
W sytuacji wysokiej presji choroby niezbędne jest zastosowanie fungicydów. Zabiegi wykonuje się zapobiegawczo lub interwencyjnie, najczęściej od fazy pierwszego kolanka do liścia flagowego. Skuteczne są preparaty zawierające substancje z grup triazoli, strobiluryn oraz karboksyamidów, stosowane samodzielnie lub w mieszaninach. Ważne jest rotowanie substancji czynnych, aby ograniczyć ryzyko uodparniania się patogenu.
Termin zabiegu powinien być dostosowany do warunków pogodowych i stanu plantacji, ponieważ ochrona górnych liści ma decydujący wpływ na wielkość i jakość plonu. Prawidłowo przeprowadzona ochrona chemiczna, wsparta działaniami agrotechnicznymi, pozwala utrzymać zdrowy łan aż do zbioru i ograniczyć straty powodowane przez plamistość siatkową jęczmienia.
Źródło: www.mojarola.pl
